Bài này mình update lại bài lúc trước đã viết (1 phần về FO) thôi. Lần này viết kỹ hơn về một tên gọi tổ chức mà ở Việt Nam chưa có, hiện mà có thì chỉ có các công ty chứng khoán là có một phần của một Investment bank tổng thể, các boutique firm làm M&A deal cũng là một nghiệp vụ Investment bank. Chứ độc lập như những tên tuổi lớn J.P Morgan, Goldman Sachs, Morgan Stanley này nọ thì chưa có.

Ở Việt Nam thì khoảng những năm 2010-2012 có một quyển sách rất chất lượng về mảng này của anh Mạc Quang Huy (thấy có trong Board Advisor của VWA) mang tên “Cẩm Nang Ngân Hàng Đầu Tư” mà sau này không còn thấy tái bản nữa.

Mình thấy (và nghĩ) có vài điểm chắc trước giờ ở Việt Nam chưa nhiều người biết được về quy mô cũng như một Ngân Hàng Đầu Tư (Investment Bank – IB) nó có gì làm gì và như thế nào. IB nó khác với quỹ một chút về cách tổ chức và nghiệp vụ thôi chứ cũng không khác nhiều lắm, dịp khác viết từ từ về phần quỹ hay các prop-trading firm sau. Bài này mình viết nhiều cụm từ bằng tiếng Anh (do không biết diễn tả tiếng Việt sao cho đúng nên các bạn tra google nếu cần hiểu về nghĩa tiếng Việt).

Về cấu trúc Ngân Hàng Đầu Tư

Ngân Hàng Đầu Tư làm các nghiệp vụ khác với ngân hàng thương mại (commercial bank) hay merchant bank thông thường. Chủ yếu của họ là tư vấn và giúp cho khách hàng của họ phát hành cổ phiếu, trái phiếu để huy động vốn. Tiếp nhì là tư vấn các hoạt động M&A, Wealth Management, cố vấn/tư vấn tài chính và nhiều dịch vụ dành cho khách hàng tổ chức và cá nhân giàu có. Cuối cùng là Sales & Trading, trade thay mặt cho khách hàng cũng có và cho quỹ riêng của bank đó cũng có – nhưng sau 2008 thì hầu hết các IB lớn ở Mỹ bị cấm prop-trading, mà chỉ thay mặt khách hàng trade mà thôi.

Quy mô tổ chức chủ yếu sẽ có cấu trúc làm 3 phần là Front-Office, Middle Office (thường sẽ là về risk management, financial control, treasury management, các quỹ thì còn trade confirmation division nữa) và Back Office (thường là lo các hoạt động vận hành và điều hành tổng thể toàn bộ ngân hàng).

  • Front Office (FO): Ở các doanh nghiệp thông thường thì FO được gọi là business generator thì ở IB gồm các bộ phận như dưới đây. Tức hầu hết là các công việc mà mang lại tiền, kéo dòng tiền về cho tổ chức thì nằm ở FO này.
    • Sales & Trading
    • Research – Analysis & Strategy
    • Quantitative analytics
    • Structuring
    • Broker/Dealer/Inter-dealer broker
    • Traditional investment banking (như M&A, Advisory, Structuring, …)
  • Middle Office (MO): Nơi kiểm soát trung gian và phân tích cũng như quản lý các phần vận hành nhất định cho FO hoạt động hiệu quả. Tiêu biểu nhất ở MO là các phòng về
    • Risk management (Quản trị rủi ro)
    • Treasury management (Quản trị khối nguồn vốn)
    • Financial Control (Quản trị tài chính)
    • Compliance & Regulation (Pháp chế và quy định)
  • Back Office (BO): Ở các IB thì back office đóng vai trò điều hành và vận hành hết toàn bộ hệ thống ngân hàng, xử lý các giao dịch hay thanh toán chứng từ và các hoạt động vận hành liên quan khác một cách chuẩn xác và kịp thời. Bao gồm các phòng về quản trị, pháp lý, kế toán, nhân sự, công nghệ thông tin (IT), kiểm toán nội bộ, quản lý tài sản thế chấp, v.v. Các bộ phận BO không hoạt động đơn lẻ mà có sự kết nối với tất cả các phòng ban khác ở FO và MO. Mình không viết chi tiết về BO ở bài viết này vì sẽ quá dài và không cần thiết lắm với mình cũng không làm việc ở BO nên chi tiết thì nên để COO ở bank nào đó diễn giải sẽ cụ thể hơn.

Sơ bộ thì các tổ chức lớn, nhìn chung là họ chia ra các business function cụ thể chứ không giống như retail trader là 01 người ôm hết mọi thứ. Vì quy mô và dòng tiền cũng như sản phẩm với khách hàng của tổ chức là vô cùng lớn, họ chia ra nhiều ban bệ, quy trình cụ thể và từng người sẽ ráp vào từng phần để hoạt động hiệu quả ra sao.

Front Office – Nơi dòng tiền luân chuyển

Trading Floor

Ở FO thì khá nhiều phòng ban nhưng thường là phải có at least 3 cái Sales Desk, Trading Desk, Research & Analysis Department. Có cái series Industry này trên HBO về trading floor ở Investment bank khá hay và cũng đúng với thực tế.

  1. Sales Desk

Đầu tiên là Sales Desk, nơi này là tập trung các bạn sales chuyên nghiệp, bảnh đẹp và giỏi. Công việc chủ yếu là liên hệ với các khách hàng làm việc với bank đó (doanh nghiệp, tổ chức, mutual fund, hedge fund, etc…) để giới thiệu các trading ideas tiềm năng, có lợi nhuận cao và nhận các yêu cầu từ phía khách hàng. Việc mở rộng quan hệ và mạng lưới khách hàng cũng là công việc của các bạn sales và đòi hỏi kỹ năng cũng như khả năng rất cao mới làm sales ở các bank lớn được. Các bạn sales vừa cần nắm cả thị trường lẫn nhu cầu và nghiệp vụ với khách hàng để deal cho phù hợp. Sales về cơ bản là không thực hiện lệnh hay thực hiện lệnh giao dịch gì trực tiếp lên tài khoản của ngân hàng.

Để giới thiệu được các deal ngon lành cho khách hàng thì từ đâu? Phòng Research & Analysis, còn buy/sell giùm cho khách hàng thì Trading Desk làm.

2. Trading Desk

Tiếp nhì, Trading Desk hay còn gọi là Trading Floor – nơi các Traders hội tụ ở đây. Chỗ mà cãi nhau nhiều nhất về TA hay FA hay thắp nhang (xạo thôi ở nước ngoài không có) nhiều nhất cũng là ở đây. Nơi ồn ào náo nhiệt với đủ các cung bậc cảm xúc về trade nhất cũng ở đây. Mình thấy các phim đó giờ như The Big Short, Margin Call hay Industry (mới refer ở trên) là có những phân đoạn gần gũi và giống với trading floor thực tế nhất.

Trading Desk công việc chính là quote giá và thực hiện các giao dịch theo yêu cầu của khách hàng, hoặc chế ra cách nào đó để trade theo ý khách hàng muốn. Thường các trading desk là các bạn sẽ thấy 1 ông ngồi 5 6 màn hình Bloomberg, Reuters, EBS các thứ là để theo dõi thị trường và trade bất cứ khi nào có orders. Họ trade qua các hệ thống được kết nối sẵn với nhau 24/24, có line voice call có hệ thống xử lý lệnh, book orders riêng các thứ nói chung là nhiều.

Traders ở đây có thể là Proprietary (trade vốn tổ chức) hoặc là market makers.

  • Market Makers (MM) trade theo yêu cầu của khách hàng (orders được chuyển từ Sales Desk về hay còn gọi là flow trade). Tức khách hàng kêu muốn mua cái này ở mức giá này, bán cái kia vào ngày kia – thì các traders cứ theo các request sẵn đó và làm sao có lợi nhất cho khách hàng của họ về mặt kỳ vọng và chi phí là được (tối ưu lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro).
  • Proprietary (Prop-traders) tức phòng tự doanh, các trader sẽ trade dưới danh nghĩa của chính cái bank đó nhằm kiếm lợi nhuận trực tiếp cho bank. Cái này là gần giống với retail trader nhất – Buy Low Sell High là mục tiêu đó. Công việc của Prop-traders là theo dõi diễn biến thị trường, các phân tích thị trường từ Research & Analysis Department, TA FA các thứ, cái nào undervalued overvalued để trade ra sao và chịu sự giám sát rủi ro từ MO (cái này nói phía dưới sau, chi tiết ở đây dài lắm).

Sự giống nhau giữa MM và Prop-traders là thực hiện giao dịch, tức make a trade (dân ngành lâu năm ám ảnh câu này vcl ra) vì mục tiêu lợi nhuận tại mức giá tốt nhất. Sự khác biệt là MM hưởng phí khách hàng còn Prop-trader hưởng lợi nhuận đạt được.

Traders ở Bank hay các tổ chức lớn thì như nói trên có BB, RT và các hệ thống được kết nối sẵn với nhau, cần trade là lên buy hay sell, muốn off the book thì voice call với nhau chuyển lệnh và lâu lâu lèo lái thị trường chơi cho vui (chơi mà vui quá thì các cơ quan chức năng tuýt còi đóng tiền phạt rồi vào tù. Thực ra giờ đỡ hơn chứ lúc trước thì thường xuyên thao túng ngoại hối hoài).

3. Research & Analysis

Cuối cùng là phòng Research & Analysis Department (nghiên cứu và phân tích), vô cùng quan trọng vì Sales Desk muốn đi chém gió với khách hàng được thì cần report của bên này – Trading Desk muốn pick a deal hiệu quả được thì ngoài tố chất ra cũng vẫn cần chỉ thị từ bên này. Hay gọi chung đây là nhóm đầu não nhất của FO.

Hầu hết các bank lớn đều có phòng này, đứng đầu là 1-2 chuyên gia kinh tế và có kinh nghiệm trên dưới 20 30 năm hoặc từ senior strategist nhiều năm kinh nghiệm lên. Vai trò chủ lực của phòng này là phân tích, nghiên cứu và đánh giá các dữ liệu, dữ kiện về kinh tế, thị trường, v.v nhiều thứ để đưa ra các quyết định cho tổ chức thực hiện giao dịch theo đó.

Như trong hình các bạn thấy nó sẽ chia nhiều, nhưng tựu trung trong Research & Analysis (R&A) thì có những vai trò như sau và 3 vai trò này là chủ lực của phòng R&A:

  • Strategist: người chuyên phụ trách việc khuyến nghị hay cố vấn khách hàng với trading desk về các chiến lược, ý tưởng nên trade gì làm sao ở các thị trường nào cho hiệu quả nhất. Công việc thường sẽ là nghĩ ra các ý tưởng giao dịch phù hợp và chuyển qua R&A – quants xử lý nốt các yếu tố chi tiết trong đó.
  • Researcher & Analyst: tìm tòi hết trên thị trường các trading ideas nào có kỳ vọng lãi tốt nhất từ đó. Thường các researcher sẽ kết hợp với các chuyên viên phân tích (analyst) để phân tích và đánh giá thị trường từ vi mô tới vĩ mô, từ FA đến TA và nhiều thứ khác. Các report từ bank mà mấy bạn có cơ hội xem được đến phần nhiều từ 2 team này viết ra theo định hướng từ strategist.
  • Quantitative analytics (Quants): chủ yếu dùng các mô hình toán học và xác suất thống kê để định giá các sản phẩm, đo lường thị trường hay build index, chiến lược về quants. Thường là về Interest Rates derivatives, FX, structured products, exotic options, etc… và viết các thuật toán và thiết kế thành hệ thống giao dịch tự động (automatic trading system). Ở các bank lớn giờ cần vai trò này nhiều lắm vì mức độ cải tiến về algorithmic trading đã lên khá mạnh rồi.

Ngoài các phần trên là chủ yếu mọi FO ở các bank đều có thì còn thêm 1 cái gọi là “Structuring”, tức phòng thiết kế ra các sản phẩm phái sinh (thường là phức tạp) để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Mấy nay có xem cái vụ SSI S-Note – thì cái sản phẩm đó là từ phòng Structuring này thiết kế ra, đã qua các quants kiểm tra và thử nghiệm mô phỏng hết trước khi đem ra chào bán công khai.

Ngoài ra về phần traditional investment banking là gì, thì các bạn đọc báo thấy IPO listing là nghiệp vụ của IB làm đó, phát hành trái phiếu giúp doanh nghiệp xong tìm người chịu mua, tư vấn M&A khi 2 doanh nghiệp muốn hợp nhất với nhau hoặc quỹ muốn mua cổ phần doanh nghiệp không niêm yết (private equity) như thế nào – cái này không đi sâu vì không phải nghiệp vụ chuyên môn của mình.

Trên đây là tóm lược các phòng ban ở FO của một ngân hàng đầu tư. Tiếp đến mình sẽ viết sơ về MO và các hoạt động sơ lược của nó thôi.

Middle Office – Nơi kiểm soát rủi ro và các hoạt động của FO

Vai trò chủ lực của MO là kiểm soát và quản lý rủi ro. Dĩ nhiên các hoạt động trade hay hoạt động vận hành gì đều có phần rủi ro nhất định trong đó và MO là nơi xử lý các vấn đề đó.

Hầu hết ở các tổ chức lớn, việc kiểm soát và quản lý rủi ro nó đều sẽ có quy trình – và thiết kế quy trình kiểm soát rủi ro từ việc làm sao để tuân thủ đúng các khuôn khổ pháp luật và điều lệ tổ chức (phòng pháp chế sẽ lo cái này) cũng như đo lường và đánh giá các rủi ro của FO về mặt định lượng (team làm phân tích rủi ro sẽ làm cái này) hay điều tiết dòng tiền (FC và Treasury làm) là các nghiệp vụ phức tạp, đòi hỏi kỹ năng cao và chuyên nghiệp. Mình thì không làm trực tiếp ở MO nhưng các phạm vi chính mà MO làm để cân đối và đảm bảo hoạt động của tổ chức nằm trong mức độ rủi ro phù hợp thì biết và trình bày sơ lược như dưới đây.

Đầu tiên sẽ nói về Financial Control và Treasury Management.

  • Treasury: Các ngân hàng đều có 1 phòng gọi là khối nguồn vốn, điều tiết các hoạt động về dòng tiền trong tổ chức, cân đối thanh khoản và cơ cấu nguồn vốn hay cấp nguồn vốn cho các hoạt động giao dịch chủ yếu ở FO được diễn ra thông suốt. Dễ hiểu là các treasurer sẽ “cân nguồn” bằng cách mượn tiền ở khúc này để đắp vào khúc kia với hạn mức được phép ra sao hay dòng tiền trong ngày thế nào để đảm bảo không hụt thanh khoản, không kẹt tiền hay gãy dòng tiền trong các giao dịch là được. Thường thì sẽ có repo/reverse-repo desk làm các nghiệp vụ về dòng tiền này trong phòng nguồn vốn.
  • Financial Control (Điều phối tài chính): có thẻ gọi là phòng tài chính nhưng chỉ điều phối các hoạt động chủ yếu liên quan đến các hoạt động giao dịch (chứ không tổng quát hết các hoạt động vận hành của cả tổ chức) như các vị thế trong ngày, daily/weekly/monthly P&L report, làm định giá độc lập và quản lý cũng như kiểm soát dòng tiền cùng với treasury unit để đảm bảo các hoạt động trơn tru ra sao. Ngoài ra thì phòng FC này còn liên quan trực tiếp đến phòng tài chính chung của cả tổ chức, và cũng đóng vai trò trong việc ra quyết định hay quản lý dòng tiền và chiến lược tài chính của tổ chức ra sao cho hiệu quả.

Tiếp theo là phòng pháp chế và quy định (Legal & Compliance). Chủ yếu ở ban pháp chế là đảm bảo việc vận hành đúng luật và hợp quy của tổ chức. Nhằm tránh đụng những rủi ro pháp lý hay chính quyền “hỏi thăm” vì những nghi án bất thường thì L&C luôn để ý chừng các hoạt động của MO và FO ra sao và khá thận trọng. Chủ yếu nơi này tập hợp các thành viên vừa có kiến thức chuyên môn về luật và hiểu về cơ cấu, hoạt động của ngành một cách bài bản.

Cuối cùng ở MO là phòng quản lý rủi ro (Risk management), với công việc chính là GIÁM SÁT và KIỂM SOÁT tất cả các hoạt động của FO xem có ai vượt ra khỏi các hạn mức hay quy định cho phép của tổ chức hay không, phân tích và giám sát rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản cũng như các rủi ro liên quan trực tiếp đến hoạt động của FO. Ngoài ra còn cả việc nghiên cứu và phân tích rủi ro thị trường, xem nó có ảnh hưởng gì đến tổ chức và các hoạt động liên quan để đưa ra chiến lược – kế hoạch ứng phó rủi ro tương ứng và phù hợp. Mục tiêu chủ yếu của team risk là định tính và định lượng các vấn đề rủi ro một cách chính xác và kịp thờI.

Ví dụ về Risk với trading desk như trên vầy cho dễ hiểu, khi trader đặt lệnh cao quá hạn mức cho phép thì team risk sẽ báo qua bảo deal đó không được phép thực hiện vì rủi ro quá cao, hoặc deal nào đang chạy mà có dấu hiệu không ổn bất thường là bị tuýt còi cảnh báo. Trong ngày làm report và đo lường các thông số, hiệu suất rủi ro, stress-test, backtest, chạy model các thứ để ra các kịch bản, các yếu tố cùng với team Financial Control để đo lường các ảnh hưởng đến P&L trong ngày/tuần/tháng đó như thế nào. Cuối tuần cuối tháng họp và báo cáo nhiều thứ với mấy sếp về rủi ro gì mức độ ra sao (còn người ta nghe hay không là chuyện khác).

Lời kết

Nay trình bày sơ bộ đến các bạn về tổng thể một ngân hàng đầu tư họ có gì và làm gì. Mai sẽ bổ sung thêm và có bài đóng góp sâu hơn về trading desk cũng như việc làm bank trader ở nước ngoài nói chung hay ở Việt Nam nói riêng sẽ cụ thể như thế nào. Tuy chưa phải là một bài viết thật sự sâu và đầy đủ mọi thứ về vận hành hay nghiệp vụ của investment bank nhưng cũng mong các bạn mới tìm hiểu vào hoặc có mục đích muốn vào investment bank ở nước ngoài cũng biết nó là gì và hoạt động ra sao.

Vài chia sẻ bổ ích.